Devlet programı: şap (2 aylıktan büyük tüm sığırlar, yılda 2 kampanya), brusella (dişi buzağı 3–6 ay S19), gerektiğinde şarbon ve LSD. Ticari/isteğe bağlı: IBR-BVD-BRSV-PI3 solunum kombinasyonu, buzağı ishali (gebe ineğe rota/korona/E. coli), clostridial karma, mavidil/üç gün (bölgesel). Küpe 20 gün, bildirim 30 gün, hareket bildirimi 7 gün.
Aşılar
Şap aşısı
FMDYasal zorunlu
Şap hastalığı virüsü (Foot-and-mouth disease)
ilk doz 8. haftadan itibaren · 4 haftada bir, 12. haftaya kadar · tekrar: 6 ayda bir
2 aylıktan büyük tüm buzağılar kampanyada aşılanır; ilk aşıdan ~1 ay sonra rapel (BELİRSİZ – il programına göre), sonra ilkbahar ve sonbahar kampanyalarında 6 ay arayla yılda 2 kez.
Hekim notu
Devlet kampanyası: il/ilçe müdürlüğü resmî veteriner hekim ve VSH personelince uygulanır; programlı büyükbaş aşılaması serbest hekime protokolle devredilemez, ancak il/ilçe izniyle serbest hekim VETBİS 'Serbest Veteriner Hekim (Aşı)' rolüyle uygulayabilir. 2026'dan itibaren ürün + uygulama bedeli destekten mahsup edilir (Tebliğ 2026/2). 2025 başında Türkiye'de ilk kez SAT-1 serotipi tespit edildi; hayvan pazarları geçici kapatıldı. Trakya aşılı ari bölgedir. Kampanya dışı doğanlar için 'mihrak/rapel aşı' uygulanır. Nakil için aşı şartı GKGM'ce belirlenir. Yasal düzey: yasal.
Brucella abortus (yavru atma; zoonoz – insanda Malta humması)
ilk doz 13. haftadan itibaren
Dişi buzağılar 3–6 aylıkken tek doz. Erkek buzağı aşılanmaz.
Hekim notu
'Brusellanın Konjuktival Aşı İle Kontrol ve Eradikasyonu' programı (2012): 2014'e kadar tüm ergin/genç dişiler, 2014'ten sonra 3–6 aylık dişi buzağılar aşılandı; 2016 sonrası artış üzerine 'yeni kitlesel aşılama stratejisi' belirlendi ve serosurvey yıllık yapılmaktadır — BELİRSİZ: yeni stratejide ergin dişilerin de konjonktival aşılanıp aşılanmadığı ve yaş aralığı resmi metinden doğrulanamadı. Aşı il/ilçe müdürlüğünce yapılır; serbest hekim yalnız izinle. Aşılı hayvanda serolojik test yorumu (aşı titresi) dikkat ister. RB51 Türkiye programında kullanılmıyor (BELİRSİZ). Uygulayıcı için zoonoz riski: eldiven/gözlük. Yasal düzey: yasal.
Prospektüs: 3 aylıktan büyük buzağılar ve tüm sığırlar tek doz; aşılı/hastalığı geçirmiş anneden kolostrum alan buzağılar 6 aylığa kadar aşılanmaz. Rapel aralığı prospektüste 2 yıl; Bakanlık programında yıllık uygulanmıştır.
Hekim notu
2014'ten itibaren tüm sığır varlığına programlı (devlet) olarak yıllık uygulandı (2022'de ~6 milyon doz). 2025 Genelgesi: 'ülkesel arilik çalışmaları kapsamında aşılama durdurulduğundan' hastalık tespit edilen hayvanlar yerinde itlaf edilmektedir. Bu nedenle 2025 itibarıyla rutin zorunlu aşı değildir (legallyRequired=false); yalnız mihrak/Bakanlık kararıyla uygulanır, serbest hekim kendi başına LSD aşısı yapamaz (ihbarı mecburi hastalık – izin gerekir). Aşı sonrası 10–15. günde lokal ödem/hafif lezyon ve kısa süreli süt düşüşü görülebilir. Karantina: son itlaftan 28 gün. Yasal düzey: yasal (aşının durdurulması); BELİRSİZ: 2026 programında yeniden başlatılıp başlatılmadığı.
Şarbon riskli/mihrak bölgelerde 3–6 aylıktan büyük hayvanlara tek doz, yılda bir tekrar (BELİRSİZ – prospektüse ve il programına göre).
Hekim notu
Bölgesel programlı/mihrak aşılaması; 'legallyRequired=true' yalnız il programı veya kordon kapsamında olan işletmeler için geçerlidir. Kordon bölgesine aşısız hayvan giremez; aşılı hayvan aşıdan en az 15 gün sonra girebilir. Canlı spor aşısı – aşıdan önce/sonra antibiyotik uygulaması etkinliği bozar. İhbarı mecburi. Yasal düzey: yasal (bölgesel).
ilk doz 8. haftadan itibaren · 4 haftada bir, 12. haftaya kadar · tekrar: yılda bir
Ürüne göre: canlı intranazal 1. haftadan itibaren; parenteral seri genellikle 2–3 aylıkta başlar, 3–4 hafta sonra 2. doz; damızlıkta tohumlama öncesi yıllık rapel.
Hekim notu
İhbarı mecburi olmayan, isteğe bağlı (işletme/serbest hekim, ücretli). BVD'de gebeliğin ilk 3 ayında enfeksiyon persiste enfekte (PI) buzağı doğurur; düvelerin tohumlamadan 3–4 hafta önce aşılanması önerilir. Atık numunesi gönderilirken IBR/BVD aşı durumu anamnezde belirtilmelidir (Genelge md. 14). Canlı IBR/BVD aşılarının gebe hayvanda kullanımı prospektüse bağlı. Yasal düzey: Türkiye pratiği.
4 haftada bir, 0. haftaya kadar · tekrar: yılda bir
Buzağıya değil, gebe inek/düveye: ilk yıl doğumdan ~12 ve ~3–6 hafta önce 2 doz (ürüne göre), sonraki gebeliklerde doğumdan 2–12 hafta önce tek rapel. Buzağı ilk 6 saatte yeterli kolostrum almalı.
Hekim notu
Yaş bazlı değil, beklenen doğum tarihine göre planlanmalı (yazılımda 'tahmini doğum − X hafta' kuralı). Ticari ve isteğe bağlı. Genelgede 'Şap–E. coli' eş zamanlı uygulanabilir kombinasyon olarak listelenmiştir. Yasal düzey: Türkiye pratiği.
C. chauvoei (yanıkara), C. septicum, C. perfringens tip B/C/D, C. novyi, C. tetani vb.
ilk doz 8. haftadan itibaren · 4 haftada bir, 12. haftaya kadar · tekrar: yılda bir
2–3 aylıkta 1. doz, 4–6 hafta sonra 2. doz, sonra yılda bir (riskli işletmede 6 ayda bir).
Hekim notu
Ticari, isteğe bağlı; mera öncesi yapılması yaygın. Besi danalarında giriş aşılaması olarak uygulanır. Yasal düzey: Türkiye pratiği (BELİRSİZ: resmî Türk kaynağında takvim bulunamadı; prospektüse göre).
ilk doz 12. haftadan itibaren · 3 haftada bir, 15. haftaya kadar · tekrar: yılda bir
Vektör sezonu öncesi (ilkbahar), ürüne göre 1–2 doz, yılda bir.
Hekim notu
Mavidil ihbarı mecburidir (kordon 40 gün); aşılama Bakanlık kararına bağlıdır. Üç gün hastalığı için 'Şap–Üçgün' kombinasyonu genelgede yer alır. Vektör kontrolü (sinek teli, endektosit/insektisit, gübre 50 m uzakta) birlikte önerilir. BELİRSİZ: hangi illerde programlı olduğu.
İç parazit (mide-bağırsak nematodları, akciğer kılkurdu)
İç parazit180 günde bir
Meraya çıkıştan önce (ilkbahar) ve meradan dönüşte (sonbahar/ahıra alırken) olmak üzere yılda en az 2 kez; genç hayvanlarda ilk mera sezonunda mera dönemi ortasında ek uygulama. Mümkünse dışkı bakısı (EPG) ile karar.
Sağmal ineklerde süt arınma süresi olmayan/kısa olan ürün seçilmeli; arınma bitiş tarihi kayda girilmeli. Direnç gelişimine karşı etken madde grubu rotasyonu ve refugia ilkesi.
Sulak/bataklık meralı bölgelerde sonbahar sonu–kış başı (ahıra alırken) ve ilkbahar sonu; yılda 2 kez.
Ara konak salyangoz; sulak mera riski. Fasiolisite ürünlerin (ör. triklabendazol, albendazol) çoğunun laktasyonda kullanımı kısıtlıdır — kuru dönemde uygulanmalı. Kesimhane karaciğer bulguları sürü riskini gösterir.
Dış parazit (kene, sinek, uyuz, bit) — KKKA ve vektörel hastalık kontrolü
Dış parazit30 günde bir
Kene aktif döneminde (yöreye göre mart–ekim) mümkünse 30 gün arayla 3 uygulama, uzun etkili ürünler tercih; sinek sezonunda vektör kontrolü.
Bakanlık genelgesi KKKA için sığırları hedef alan 30 gün aralıklı 3 uygulamayı önerir; LSD, mavidil, EHD, üç gün için vektör kontrolü önemlidir. Pour-on/enjektabl ürünlerde et-süt arınma süresi.
Buzağı kontrolü (ilk 24 saat ve 1. hafta) · 0 yılda birKolostrum (ilk 6 saatte vücut ağırlığının ~%10'u), göbek dezenfeksiyonu, küpeleme (20 gün içinde) ve TÜRKVET doğum bildirimi (30 gün içinde).
Brusella ve şap programı takibi · 6 ayda birDişi buzağı 3–6 ay S19; ilkbahar/sonbahar şap kampanyası; aşı kayıtlarının VETBİS'te olduğunu kontrol et.
Reprodüksiyon/gebelik muayenesi · 1 ayda birDoğum sonrası 30–60 gün uterus kontrolü, tohumlama sonrası 30–45. gün gebelik muayenesi; kuru döneme alma ~60 gün önce.
Sürü sağlığı ve mastitis taraması · 1 ayda birSağmal ineklerde aylık somatik hücre/CMT; tırnak bakımı yılda 2 kez.
Tüberküloz/lökoz testleri (ari işletme, damızlık, ihracat) · yılda birIsteğe bağlı tüberkülin testi yalnız ari işletme, damızlık boğa, ithalat/ihracat ve kamu işletmeleri için yapılır; intradermal karşılaştırmalı test, en az iki hekim.
Trakya ve Batı Anadolu yerli ırkı; mera koşullarına uyumlu, et verimine yönelik.
Aşı notu: Trakya'da şap aşılı ari bölge kuralları ve sevk kısıtları geçerli.
Bu veri seti klinik karar desteği içindir; nihai aşı/ilaç protokolünü hekim, hayvanın bireysel risk durumuna ve aşı üreticisinin prospektüsüne göre belirler. 'BELİRSİZ' ile işaretli bilgiler resmi metinden birebir doğrulanamamıştır. Son güncelleme: 12.10.2026.
