Devlet programı: PPR (koyun-keçi vebası), koyun-keçi çiçeği, brusella (Rev-1, dişi kuzu ve damızlık erkek), şap (bölgesel/kampanya), şarbon (riskli bölge). Ticari: enterotoksemi/clostridial karma, kuzu dizanterisi, mavidil (bölgesel). Küpe 6 ay içinde; il içi nakil belgesi.
Aşılar
Koyun-keçi vebası
PPRYasal zorunlu
Peste des petits ruminants virüsü
ilk doz 13. haftadan itibaren · 13 haftada bir, 26. haftaya kadar · tekrar: 3 yılda bir
Maternal antikor nedeniyle genellikle 3 aylıktan sonra; 6 aylıktan küçüklerde 3–6 ay arayla 2 doz, 6 aylıktan büyüklerde tek doz (ikincil kaynak). Program il bazlı kampanyalarla yürür.
Hekim notu
Anadolu'da programlı aşılama sürüyor, Trakya'da aşılama kesildi (korunmuş bölge). İl Tarım ve Orman Müdürlüklerince uygulanır (ör. Kars 2025: 1,5 milyon küçükbaş PPR+brusella); ıslah projelerinde yetiştirici birliği hekimine protokolle devredilebilir. Daha önce PPR aşısı yapılmamış hayvanın sevkine aşıdan 21 gün sonra izin verilir (ikincil kaynak). BELİRSİZ: tekrar aralığı — canlı aşı uzun bağışıklık (≥3 yıl) sağlar, ancak il programları yeni doğan kuşağı her yıl aşılar. Yasal düzey: yasal.
Kuzular 3 aylıktan sonra tek doz, sonra yılda bir (BELİRSİZ – il programına göre).
Hekim notu
Programlı aşı; ıslah projelerinde birlik hekimine devredilebilir. Trakya 01.07.2022'den beri KKÇ'den ari (WOAH). Virüs ağılda 2 yıl, merada 2 ay canlı kalır. Kordon 28 gün. 'PPR–Çiçek' ve 'Şap–Çiçek' eş zamanlı uygulanabilir. Yasal düzey: yasal.
Dişi kuzular ve damızlık erkek kuzular 3–6 aylıkken tek doz konjonktival.
Hekim notu
2012 konjonktival aşı projesi; 2014'ten itibaren dişi kuzu-oğlak ve damızlık erkekler. Gebe hayvanda Rev-1 atığa neden olabilir — gebelikte uygulanmaz (çalışmalar aşı sonrası atıklarda Brucella DNA'sı göstermiştir). Programlı; il müdürlüğü veya protokollü birlik hekimi uygular. Yasal düzey: yasal.
ilk doz 8. haftadan itibaren · 4 haftada bir, 12. haftaya kadar · tekrar: 6 ayda bir
Bakanlık programına/bölgeye göre (sınır illeri, mihrak çevresi, kurban dönemi sevkleri).
Hekim notu
Küçükbaşta şap aşılaması tüm ülkede rutin değildir; il programına ve 2025 SAT-1 tedbirlerine göre değişir. 'PPR–Şap', 'Şap–Çiçek', 'Şap–Brusella' kombinasyonları genelgede listelenmiştir. BELİRSİZ: 2026 küçükbaş şap kapsamı.
C. perfringens tip B, C, D; C. novyi; C. chauvoei; C. septicum; C. tetani
ilk doz 6. haftadan itibaren · 4 haftada bir, 10. haftaya kadar · tekrar: yılda bir
Gebe koyuna doğumdan 2–6 hafta önce rapel (kolostral koruma). Kuzulara 6–8 haftalıkta 1. doz, 4–6 hafta sonra 2. doz; sonra yılda bir (riskli sürüde 6 ayda bir, mera/yem değişimi öncesi).
Hekim notu
Ticari, sahibin/serbest hekimin uyguladığı isteğe bağlı ancak sahada temel kabul edilen aşı. Ani kuzu ölümlerinin (enterotoksemi) en sık önlenebilir nedeni. Yasal düzey: Türkiye pratiği.
İç parazit (mide-bağırsak kıl kurtları, akciğer kurtları, tenya)
İç parazit120 günde bir
Meraya çıkıştan önce (ilkbahar) ve meradan dönüşte (sonbahar); kuzularda ilk mera sezonunda ek; koçlarda aşım öncesi. Yılda 2–3 kez, mümkünse FAMACHA/EPG ile hedefli.
Doğum öncesi koyunlara uygulama 'periparturient' yumurta artışını azaltır. Antelmintik direnci yaygın — rotasyon ve doz doğruluğu (tartım) önemli. Köpeklerle temas nedeniyle kist hidatik döngüsü: çoban köpeklerinin tenya tedavisi.
Karaciğer kelebeği (Fasciola, Dicrocoelium)
İç parazit150 günde bir
Sonbahar sonu/kış başı ve ilkbahar sonu; sulak meralarda yılda 2–3 kez.
Akut fasciolosis kuzu ve toklularda ani ölüm yapabilir. Sağmal koyunlarda süt arınma süresine dikkat.
Dış parazit (uyuz, kene, bit, koyun kurtluğu/myiasis)
Dış parazit30 günde bir
Kırkım sonrası banyo/pour-on; kene sezonunda 30 gün arayla; uyuzda 7–10 gün arayla 2 uygulama.
Psoroptik uyuz ihbar ve mücadele gerektirebilir. Kene mücadelesi KKKA açısından önemli.
Soğuğa dayanıklı; kelebek ve iç parazit (yayla meraları)
Doğu Anadolu yağlı kuyruklu ırkı; sert kışa uyumlu.
Aşı notu: Şarbon riskli bölgelerde bölgesel aşı; standart devlet programı.
Bu veri seti klinik karar desteği içindir; nihai aşı/ilaç protokolünü hekim, hayvanın bireysel risk durumuna ve aşı üreticisinin prospektüsüne göre belirler. 'BELİRSİZ' ile işaretli bilgiler resmi metinden birebir doğrulanamamıştır. Son güncelleme: 12.10.2026.
